کد خبر: ۳۴۹۱
تاریخ انتشار: ۰۱ خرداد ۱۳۹۷
صفحه اول >> صفحه نخست >> عمومی
توسعه شهرنشینی و اسکان جمعیت زیاد در شهرها که غالباً مهاجران می باشند تأثیرات قابل توجهی بر بافت های قدیمی و فرسوده برجای گذاشته که باعث تخریب و فرسودگی بافت های مذکور و درنتیجه مشکلات و محدودیت های بسیاری گردیده است...

مقدمه

انقلاب صنعتی و پیشرفت های تکنولوژیکی ناشی از آن به تغییرات جمعیتی سرعت بخشید و جمعیت را افزایش داد. این افزایش جمعیت، بیشتر متوجه مراکز شهری شد و موجب برهم خوردن تعادل های اجتماعی و محیطی گردید. براساس گزارش صندوق سازمان ملل متحد پیش بینی می شود جمعیت شهرنشین جهان تا سال 2030 میلادی به حدود پنج میلیارد نفر افزایش یابد. (برک پور ، 1388 : 7) توسعه شهرنشینی تأثیرات قابل توجهی بر بافت های قدیمی و فرسوده برجای گذاشته است و اسکان جمعیت زیادی که غالباً مهاجران می باشند تخریب و فرسودگی بافت های مذکور را به همراه دارد.

بافت های قدیمی و فرسوده، بافت هایی هستند که در فرآیند زمان طولانی شکل گرفته و تکوین یافته و امروزه در محاصره تکنولوژی گرفتار شده اند و به لحاظ ساختاری و عملکردی دچار کمبود گشته و اغلب جوابگوی نیاز ساکنین خود نیستند. (حبیبی و همکاران، 1386 : 16) در این زمینه مشکلات و محدودیت هایی چون ناهمخوانی کالبد و فعالیت، وجود عناصر ناهمخوان شهری، کمی سرانه برخی کاربری ها مانند فضاهای فراغتی، فرهنگی و پارکینگ، فقدان سلسله مراتب مناسب در شبکه ارتباطی و عدم امکان نفوذپدیری به داخل بافت ارگانیک، کاربری های ناسازگار و جاذب ترافیک، وجود فضاهای بی دفاع و رهاشده، کمبود فضاهای عمومی جهت شکل گیری تعاملات اجتماعی، اختلال و نابسامانی در نظام کاربری زمین، برخی آلودگی های زیست محیطی، قرارگیری برخی قسمت های بافت در حریم آثار تاریخی و ضوابط نارسای ساخت و ساز در آن، قابل طرح می باشند. (پوراحمد و همکاران ، 1389 : 74)

لذا همزمان با بروز مسایل فوق و تأثیرات آن ها بر حوزه های مختلف زندگی، توجه به بافت های قدیمی، فرسوده و ناکارآمد شهری و رفع ناپایداری آن ها به موضوعی جدی و محوری در شهرها تبدیل شده، به گونه ای که به عنوان یکی از جدی ترین چالش های نظام برنامه ریزی و مدیریت شهرها، سازمان های ذیربط را به تکاپوی ساماندهی و احیا این عناصر و بافت مذکور سوق داده و لزوم مداخله در این بافت ها را در دوره های زمانی مختلف مطرح نموده است.

بازآفرینی شهری؛ رویکردی نو در نوسازی بافت های فرسوده شهریبازآفرینی شهری چیست؟

در ادبیات اخیر دنیا واژه "بازآفرینی شهری" به عنوان یک واژه عام که مفاهیم دیگری نظیر بهسازی، نوسازی، بازسازی، توانمندسازی و روان بخشی را در برمی گیرد، به کار می رود. بازآفرینی شهری فرآیندی است که به خلق فضای شهری جدید با حفظ ویژگی های اصلی فضایی (کالبدی و فعالیتی) منجر می گردد. در این اقدام، فضای شهری جدیدی حادث می شود که ضمن شباهت های اساسی با فضای شهری قدیم، تفاوت های ماهوی و معنایی را با فضای قدیم به نمایش می گذارند. (حبیبی، مقصودی ، 1386 : 5) به عبارت دیگر بازآفرینی شهری نگرش و اقداماتی جامع و یکپارچه برای حل مشکلات شهری منطقه‌ هدف عملیات است که در نهایت به یک پیشرفت پایداری اقتصادی، کالبدی، اجتماعی و محیطی خواهد انجامید.

هدف از اجرای سیاست های بازآفرینی شهری و برنامه های تجدید حیات شهری، ارتقا شرایط کیفی زندگی در سکونت گاه ها از طریق ایمن سازی و مقاوم سازی ساختمان ها، توسعه و بهبود زیرساخت های شهری، تأمین خدمات شهری موردنیاز، آموزش ساکنان، ایجاد فرصت های شغلی، تقویت نهادهای مدیریت محلی و دفاتر خدمات محله ای مردم نهاد، الگوسازی و ترویج قواعد و دستورالعمل های کیفی ساخت و ساز است. (پوراحمد و همکاران ، 1389 : 74) علاوه بر این، بازآفرینی شهری بر این مطلب تأکید دارد که طرح و اجرای هرگونه روش برای مقابله با مشکلات شهرهای بزرگ و کوچک، باید دارای اهداف بلندمرتبه و راهبردی باشد.

ویژگی های مناطق نیازمند بازآفرینی شهری

مناطق نیازمند احیا، بهسازی و نوسازی اغلب محدوده هایی هستند که در آن ها[1]:

· درآمد سرانة ساکنان کمتر از میانگین شهر و نرخ بیکاری بالاتر از آن است.

· واحدهای مسکونی کم‌دوام و تراکم نفر در واحد مسکونی بالاتر از میانگین شهری است و دچار مشکلات محیط زیستی بسیار می باشند.

· میزان برخورداری و دسترسی ساکنان به خدمات شهری و وضعیت زیرساخت‌های شهری نامناسب است.

· بالا بودن ناهنجاری‌های اجتماعی و زمینة بروز آن نسبت به میانگین شهری مشهود است.

· هویت تاریخی و فرهنگی مورد بی‌توجهی قرار گرفته شأن و منزلت اجتماعی در این نواحی کاهش یافته و این مسئله منجر به جایگزینی سایر اقشار گردیده است.

اصول بازآفرینی شهری

براساس تعاریفی که پیشتر ارائه شد، می‌توان اصول و مبانی بازآفرینی شهری را که منعکس کننده‌ چالش‌های تغییرات شهری و نتایج آن باشد، معرفی کرد. بازآفرینی شهری باید:

· مبتنی بر یک تحلیل کامل از منطقه‌ شهری مورد نظر بوده و در پی اصلاح چندجانبه بافت کالبدی، ساختار اجتماعی، پایه‌‌های اقتصادی و شرایط محیطی آن منطقه باشد.

· تا حد ممکن در جهت رسیدن به اصلاح چندجانبه، از یک استراتژی جامع و کامل استفاده کند و با راه‌حل‌های دقیق، منظم و علمی با مشکلات روبه‌رو شود.

· اطمینان حاصل شود که استراتژی و برنامه‌های اجرایی طرح شده، در مسیر اهداف توسعه‌ی پایدار قرار دارند.

· دارای اهداف عملیاتی واضح و مشخص، قابل بسط به مکان‌های مختلف و دارای کیفیت مطلوب باشد.

· از منابع طبیعی، اقتصادی، انسانی و غیره مانند زمین و ویژگی‌های موجود محیط مصنوع، بهترین استفاده‌ ممکن را کند.

· این یقین حاصل شود که مشارکت حداکثری ممکن و همراهی تمامی ذی‌نفعان، برای دستیابی به منافع مشروع آنان در بازآفرینی منطقه شهری به دست آمده است این امر به واسطه‌ برنامه‌ مشارکتی و روش‌های دیگر به دست می‌آید.

· بر اهمیت سنجش میزان پیشرفت اجرایی راهبرد اجرا شده از طریق رصد میزان اهداف محقق شده و نظارت بر تغییرات بنیادین حاصل از طرح تأثیرات نیروهای خارجی و داخلی تحمیلی بر منطقه‌ شهری وقوف حاصل شود.

· امکان تجدیدنظر برخی برنامه‌های تصویب شده‌‌ اولیه، در مرحله‌ اجرا و در پی برخی تغییرات و رخدادهای پیش‌بینی نشده در نظر گرفته شود.

· پذیرای این حقیقت باشد که بخش‌های مختلف یک استراتژی، با سرعت‌های مختلف به نتیجه خواهند رسید و ممکن است برای ایجاد توازن منطقی میان اهداف مختلف یک برنامه‌ی بازآفرینی شهری و به منظور دست‌یابی به تمام اهداف استراتژیک آن، در نحوه‌ مدیریت منابع و یا تدارک منابع اضافی به بازنگری نیاز باشد. (پیتر رابرتز و هیوسانک، 1393)

بالاتر و فراتر از شرایط ذکر شده، حصول اطمینان از اینکه مناطق شهری بازآفرینی شده نقش مثبتی در مسیر اعتلای اقتصاد ملی و در دست‌یابی به دیگر اهداف محیطی و اجتماعی کلان خواهند داشت از دیگر نکاتی است که باید مورد توجه قرار گیرد. در گذشته، عده‌ای مناطق شهری نابسامان و به طور خاص محلات میانی پیرامون مرکز شهر را به عنوان مانعی بزرگ بر سر توفیقات کلان منطقه‌ای و حتی ملی معرفی کردند و پیشنهاد در نظر نگرفتن آن‌ها را مطرح کردند. واضح است که واکنش این چنینی، در بهترین حالت ناشی از اهمال تلقی خواهد شد. (پیتر رابرتز و هیوسانک، 1393)

بازآفرینی بافت های فرسوده در ایران[2] 

ارزیابی تجارب دیگر کشورها نشان می دهد که انجام این امر خطیر از عهده یک دستگاه دولتی و یا یک نهاد عمومی به تنهایی برنمی آید لذا پیشبرد و تحقق اهداف و برنامه های بهسازی و نوسازی بافت های فرسوده شهری، مستلزم رویکردی جامع و هماهنگ و برنامه ریزی با مشارکت کلیه دست اندرکاران ذیربط است. لذا به دلیل ضرورت ها و مزیت های اجرای طرح بازآفرینی بافت های فرسوده، توجه به این موضوع را مورد توجه برنامه ریزان، مدیران و متخصصان شهری در حوزه های مختلف قرار داده است. در این راستا توجه جدی به این موضوع مورد توجه دولت دهم قرار گرفت.

ارزیابی و تحلیل بیش از دو دهه اقدام برای بهسازی و نوسازی بافت های فرسوده شهری بیانگر اینست که بدون حضور و مشارکت گسترده ساکنان، مالکان و سایر دست اندرکاران امر بهسازی و نوسازی شهری، امکان موفقیت و تحقق اهداف این برنامه ها غیرممکن است. از ابتدای شروع برنامه بهسازی و نوسازی بافت های فرسوده در کشور در سال 1372 تا قبل از برنامه چهارم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی کشور، دولت جمعا 3200 میلیارد ریال در قالب طرح تملک دارایی های سرمایه ای (عمرانی) و تضمین تسهیلات بانکی در این بخش سرمایه گذاری کرده است. در دوران برنامه چهارم توسعه (1384-1388) این سرمایه گذاری با افزایش بیش از 200 درصد به 9900 میلیارد ریال رسیده است. با این وجود تاکنون بخش بسیار ناچیزی از مجموع 67 هزار هکتار بافت فرسوده و 32 هزار هکتار سکونت‌گاه های غیررسمی شناسایی شده، بهسازی و نوسازی شده است.

براین اساس شرکت مادر تخصصی عمران و بهسازی شهری ایران به عنوان نهاد تخصصی دولت در سیاست گذاری، برنامه ریزی و مدیریت فرآیند بهسازی و نوسازی بافت های فرسوده شهری، با اتخاذ رویکرد بسترسازی، مجموعه فعالیت های خود را در دو دسته نرم افزاری (غیرکالبدی) و اقدامات سخت افزاری (کالبدی) تقسیم کرده است.

اقدامات نرم افزاری یا غیرکالبدی به مجموع برنامه ها و فعالیت هایی در جهت فرهنگ سازی، ظرفیت سازی، نهادسازی و ابزارسازی اطلاق می گردد که از طریق آموزش، اطلاع رسانی، مستندسازی، ترویج، برنامه ریزی و تهیه طرح، بستر لازم برای تحقق برنامه های بهسازی و نوسازی شهری با حضور حداکثری مردم را فراهم می سازد.

اقدامات سخت افزاری نیز مجموعه اقدامات کالبدی را در بر می گیرد که با هدف ایجاد تحریک توسعه زمینه های لازم برای حضور ساکنان و مالکان، انبوه سازان و سرمایه گذاران و سایرین را در فرآیند بهسازی و نوسازی بافت های فرسوده و ناکارآمد فراهم می نمایند. الگوسازی، ارتقا و توسعه زیرساخت ها، شبکه معابر و تجهیز و گسترش فضاهای عمومی، توسعه و تامین خدمات شهری-محله ای از جمله زمین بازی، پارک محله ای، کتابخانه، نسجد و خانه محله، طرح های ویژه نوسازی و عمران شهری، مرمت و باززنده‌سازی ابنیه ارزشمند و بهسازی و نوسازی بلوک های شهری از طریق شیوه های اجرایی همچون سهام دار پروژه، تنظیم مجدد زمین، مشارکت واحدی و محله ای از مجموع اقدامات در این گروه به شمار می روند.

دولت و بازآفرینی بافت های فرسوده[3]

براساس ماده 16 قانون حمایت از احیا، بهسازی و نوسازی بافت های فرسوده و ناکارآمد شهری و با هدف جلب همکاری و مشارکت کلیه دستگاه های ذیربط در فرآیند بازآفرینی پایدار محدوده ها و محله های هدف، برنامه های احیا، بهسازی و نوسازی شهری به منظور تحقق حقوق شهروندی، ارتقای کیفیت زندگی، بازیابی هویت شهری و اعمال حکمروایی محلی و در جهت راهبردی، مدیریت یکپارچه و ایجاد وحدت رویه بین کلیه عوامل مرتبط در سطح ملی و محلی با رویکرد ضوابط شهرسازی معماری ایرانی-اسلامی به پیشنهاد مشترک وزارتخانه های راه و شهرسازی (شرکت عمران و بهسازی شهری ایران) و وزارت کشور، سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری و شورای عالی استان ها، سند ملی راهبردی احیا، بهسازی و نوسازی بافت های فرسوده و ناکارآمد شهری در جلسه 16 /06 /1393 هیئت دولت مورد تصویب قرار گرفت.

این سند مرجع تعاریف مشترک، اهداف، اصول، راهبردها و سیاست های دولت جمهوری اسلامی ایران در زمینه احیا، بهسازی و نوسازی شهری و ساماندهی سکونتگاه های غیررسمی و توانتمدسازی ساکنان در قالب دو دوسته تدابیر پیشگیرانه و تدابیر مربوط به فرایند بازآفرینی پایدار محله های هدف برنامه های احیا، نوسازی و بهسازی شهری می باشد.

نظر به اینکه در اصول مختلف قانون اساسی و سند چشم انداز جمهوری اسلامی ایران درسال 1404 دستیابی به عدالت اجتماعی مورد تاکید قرار گرفته و مبارزه با فقر و محرومیت از اولویت های دولت است کم توجهی به سرنوشت بخشی از شهرنشینان کشور که از مسکن نامناسب، کمبود خدمات و زیرساخت های شهری و فقدان محیط اجتماعی ناسالم رنج می برند و با فقر نسبی و بیکاری گسترده مواجه هستند فاقد هرگونه توجیهی منطقی است. به همین دلیل دولت جمهوری اسلامی ایران گام های بلندی در جهت احیا، بهسازی و نوسازی شهری برداشته است. تجارب نشان می دهد بدون توجه به علل پیدایش و گسترش نواحی نابسامان شهری و اتخاذ تدابیر پیشگیرانه با تاکید بر اقدامات صرفا کالبدی در زمینه احیا، بهسازی و نوسازی نمی توان برای این مسئله پیچیده راه حل ارایه داد.

از آنجا که احیا، بهسازی و نوسازی شهری مستلزم اتخاذ سیاست های چند وجهی در حزوه عمران، خدمات و مسکن شهری و ارایه خدمات اجتماعی و اقتصادی به ساکنان این نواحی است انجام این وظیفه به تنهایی از عهده یک دستگاه دولتی برنیامده و پیشبرد آن در مقیاس بزرگ و موثر مستلزم تعهد مشترک و هماهنگ مجموعه دستگاه های دولتی و شهرداری ها در حوزه های ذیربط در سطوح ملی، استانی و محلی با همراهی و مشارکت مردم و فعالان غیردولتی و خصوصی می باشد. به همین جهت در این سند برقراری سازوکارهای مناسب به منظور ایجاد وحدت رویه، تضمین هماهنگی و همکاری دستگاه ها و نهادهای ذیربط مورد توجه قرار گرفته است. همچنین در این سند مشارکت اجتماعی و مالی مردم و بخش خصوصی به عنوان اصل محوری مورد تاکید قرار گرفته است.

به منظور انجام تمهیدات لازم برای تحقق مفاد سند مذکور از طریق هماهنگی بین بخشی با رعایت قوانین و مقررات مربوط، ستاد ملی بازآفرینی پایدار محدوده ها و محله های هدف برنامه های احیا، بهسازی و نوسازی به ریاست رییس جمهور و در غیاب وی وزیر راه و شهرسازی و با عضویت وزرای راه و شهرسازی، کشور، نیرو، صنعت، معدن و تجارت، نفت، اطلاعات،دادگستری، تعاون، کار و رفاه اجتماعی، امور اقتصادی و دارایی، بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، معاون برنامه ریزی و نظارت راهبردی رییس جمهور و روسای سازمان حفاظت محیط زیست، میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری، صداوسیما و ثبت اسناد و املاک کشور، رییس کل بانک مرکزی، رییس شورای عالی استان ها، فرمانده نیروی انتظامی و شهردار تهران به نمایندگی از شهرداری های کلان شهرها تشکیل می شود که دبیرخانه آن در وزارت راه و شهرسازی (شرکت مادر تخصصی عمران و بهسازی شهری ایران) مستقر خواهد بود.

نوسازی بافت های فرسوده در دولت های یازدهم و دوازدهم[4]

با توجه به لرزه خیز بودن کشور، نوسازی بافت‌های ناکارآمد و فرسوده ، همواره به عنوان یکی از مهمترین اولویت های دولت تدبیر و امید از ابتدای سال ۱۳۹۲ مورد توجه قرار گرفته است اما به دلیل عدم وجود منابع کافی و عدم رغبت بخش خصوصی به دلیل عدم توجیه سرمایه گذاری، این طرح آنچنان که می بایست، عملی نشده بود.

از سال ۱۳۹۲ تا کنون جلسات ستاد ملی بازآفرینی شهری پایدار با موضوع بررسی همه‌جانبه مشکل بافت‌های ناکارآمد شهری با حضور نمایندگانی از وزارت ارتباطات و فناوری، معاونت امور زنان و خانواده ریاست جمهوری، وزارت نیرو، شرکت ملی گاز ایران، وزارت آموزش و پرورش، وزارت ورزش و جوانان، وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی، قوه قضائیه، کمیسیون مجلس شورای اسلامی، سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور، وزارت کشور، سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری، بانک مرکزی، شهرداری تهران، نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران، سازمان حفاظت از محیط زیست، سازمان ثبت اسناد و املاک کشور، وزارت دادگستری، وزارت اطلاعات، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، وزارت صنعت و معدن و تجارت، وزارت امور اقتصادی و دارایی، وزارت علوم و تحقیقات، سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی، شرکت آب و فاضلاب و نیرو‌های مسلح تشکیل شد.

از اواخر سال ۱۳۹۴ در راستای مصوبه دولت مبنی بر نوسازی بافت‌های فرسوده ۸ مدل برای اجرای سیاست‌های نوسازی و مقاوم‌سازی مناطق ناکارآمد مورد توجه قرار گرفت و در این راستا تفاهم نامه با سازمان ملی زمین و مسکن، توافق با بنیاد مسکن برای نوسازی شهر‌های زیر ۱۰۰ هزار نفر، توافق‌های ضمنی با انبوه سازان ، مشارکت با خیرین مسکن ساز، مشارکت با شهرداری برای دریافت بسته‌های تشویقی و حمایتی، صندوق خیرین بازآفرینی شهری، اولویت ساکنان مناطق پرخطر و تعاونی‌های خودیار محلی به عنوان رئوس اصلی مورد توجه قرار گرفت.

در این راستا حامد مظاهریان معاون مسکن و ساختمان وزیر راه و شهرسازی با اشاره به ۱۴۰ هزار هکتار بافت فرسوده و ناکارآمد شهری می‌گوید: این عدد به قدری بزرگ است که حدود دو برابر مساحت تهران را شامل می‌شود. از یک طرف اشاره می‌کند که چه میزان بافت‌های در خطر داریم و از سوی دیگر نشان می‌دهد فرصت سرمایه‌گذاری در این مناطق وجود دارد. این بافت‌ها حدود ۳۰ درصد جمعیت ایران را تشکیل می‌دهد. مثلا در مشهد ۱.۳ میلیون نفر در بافت‌های ناکارآمد زندگی می‌کنند. هدفی که مجلس برای ما تعیین کرده این است که تا پایان برنامه ششم حدود نیمی از بافت‌های ناکارآمد، نوسازی شود که ۱۲۳ هزار میلیارد تومان بودجه نیاز دارد.

طرح پیشگام مسکن و نوسازی بافت های فرسوده

درراستای نوسازی بافت های فرسوده شهری، دولت‌های یازدهم و دوازدهم مدل‌هایی را ترسیم کرد و شاکله آن‌ها را در قالب طرح "پیشگام" ارایه نمود که با تصویب آن در لایحه بودجه پیشنهادی سال ۱۳۹۷ پیش بینی می شود از شهریورماه سال جاری روند اجرایی آن آغاز شود.

طرح مسکن «پیشگام» طرحی است که به دنبال تاکید رئیس‌جمهوری برای تدوین «نقشه راه» نفوذ موثر به هسته فرسوده شهرها تهیه شده که فاز اول آن با همکاری دولت و شهرداری پایتخت به اجرا درمی‌آید و ساخت ۵۵ هزار واحد مسکونی در بافت فرسوده تهران برای افق ۵ساله هدف‌گذاری شده است. ساخت‌وساز در این طرح نوسازی با سه روش «محلی‌سازی»، «محله‌سازی مرحله‌ای» و «محله‌سازی جایگزین» انجام می‌شود. خط قرمز طرح پیشگام، «بازگشت ساکنان قدیمی به محله‌های نوسازی‌شده» است. برای این منظور،‌ نیمی از نوسازها با «معاوضه مطلوب» به مالکان اولیه واگذار می‌شود. [5]

هوشنگ عشایری سرپرست شرکت عمران و بهسازی شهری درباره این طرح می‌گوید[6]: پیش بینی می‌کنیم تا شهریورماه ۱۳۹۷ طرح پیشگام آغاز شود مدلی در نظر گرفته ایم که به عنوان پشتوانه این طرح است. بدین صورت که اراضی دولتی در اختیار خود را که از قبل خریداری کرده ایم در اختیار توسعه گران قرار دهیم و آن‌ها شروع به ساخت و ساز می‌کنند.

عشایری ادامه داد: مدل اقتصادی این طرح بدین گونه است که برای زمین هیچ گونه ارزش گذاری اولیه تعیین نمی‌کنیم. زمین را در یک فضای رقابتی در اختیار توسعه گران قرار می‌دهیم. آن‌ها در این فضا قیمت پیشنهادی ساخت را به ما می‌دهند. کسی که کمترین قیمت پیشنهادی را بدهد برنده فعالیت در آن محله خواهد شد.

او ادامه داد: پس از اینکه پروژه به اتمام رسید مطالبه توسعه گر از ما، میزان هزینه‌ای که بر اساس قیمت‌ها داده به اضافه ۱۸ درصد سود خواهد بود. قیمت کارشناسی خانه‌ای که ساخته شده را تعیین می‌کنیم و بر اساس هزینه‌ای که کرده به اضافه ۱۸ درصد به او پرداخت می‌کنیم، مابقی اگر چیزی باقی ماند برای دولت است اگر هم چیزی نماند ما به هدف خود که ارتقای کیفیت محله است رسیده ایم. اگر هم توسعه گران اضافه بر ارزش ریالی پروژه هزینه کرده باشند ما به صورت نقد یا غیرنقدی از اراضی دیگر خود به آن‌ها پرداخت خواهیم کرد.

به گفته عشایری، با این روش، ما عملا به توسعه گران تضمین سود می‌دهیم. یعنی بجز سود پیمانکاری اش، ۱۸ درصد را تضمین می‌کنیم. هیچگونه ریسک سرمایه گذاری به آن‌ها تحمیل نمی‌شود و فقط ریسک فروش باقی می‌ماند. خوشبختانه با تسهیلات ۸ درصدی که برای مدل تقاضا پیش بینی کرده ایم و حدود ۳۰۰ هزار نفر که در صندوق پس انداز مسکن یکم ثبت نام کرده اند نشان می‌دهد تقاضا وجود دارد و این ریسک هم به نوعی از بین رفته است.

همین طور بر اساس هدف ترسیم شده از سوی مجلس، دولت می بایست تا پایان برنامه ششم نسبت به نوسازی حدود نیمی از بافت‌های ناکارآمد اقدام کند که ۱۲۳ تریلیون تومان بودجه نیاز دارد و بخش خصوصی نیز می تواند به مشارکت در این زمینه بپردازد. در این راستا 17 بهمن 1396 بانک مسکن در اقدامی تقویتی نسبت به کاهش ۱.۵ درصدی نرخ سود اوراق مسکن در بافت فرسوده اقدام و این نرخ را از ۱۷.۵ درصد به ۱۶ درصد تقلیل داد[7].

برنامه ملی بازآفرینی شهری "امید" [8]

برنامه ملی بازآفرینی شهری "امید" با هدف نوسازی بافت‌های فرسوده، بهسازی سکونت‌گاه‌های غیررسمی و حاشیه شهری و احیا بافت‌های تاریخی روز پنجشنبه 19 بهمن 1396 با دستور مستقیم رئیس جمهوراز طریق ویدئو کنفرانس در سراسر کشور از جمله تهران آغاز شد.

حجت الاسلام والمسلمین حسن روحانی به مناسبت دهه فجر انقلاب اسلامی ضمن حضور در وزارت راه و شهرسازی از طریق ارتباط ویدئو کنفرانس با استان‌های منتخب بوشهر، آذربایجان شرقی، تهران، فارس، کردستان، همدان، مازندران،‌ خراسان رضوی و اصفهان دستور آغاز اجرای برنامه ملی بازآفرینی شهری را صادر کرد.

روحانی در این مراسم گفت: طرحی که امروز در پی آن هستیم برنامه اساسی دولت در حوزه مسکن است که برای سلامت جان مردم و به مفهوم دیگر به منظور آماده کردن مسکن برای خانه اولی ها و نیز نوسازی و بازآفرینی محلات فرسوده است.

رییس جمهور با تاکید بر اینکه مردم ساکن در بافتهای فرسوده باید با شرایط آسان به خانه امن برسند، گفت: به هر ساکن بافت فرسوده، مسکنی با 20 درصد زیر بنای بیشتر تحویل می شود.

دکتر روحانی تصریح کرد: زلزله اخیر صدای بسیار روشن و رسایی داشت و با توجه به اینکه بخشی از کشورمان روی گسل و خط زلزله قرار دارد، لازم است برای پیشگیری از آسیب‌های ناشی از آن آماده باشیم. لذا اولین هدف دولت در بافت‌های فرسوده در کنار نوآفرینی و احیاء این مناطق، صیانت از جان و حیات مردم است.

رئیس جمهور با اشاره به اینکه نوسازی بافت های فرسوده باید محله محور باشد،افزود: لازم است نقشه و ماکت محله بازآفرینی شده و پیش از آغاز عملیات اجرایی در ابتدای آن محله نصب شود تا مردم از آن اطلاع داشته باشند و باید به قدری مشوق ایجاد کرد که مردم مشتاقانه در این مسیر گام بردارند.

رئیس جمهور ضمن تقدیر از زحمات دستگاه های اجرایی و همکاری های شهرداری ها و شورا از جمله شهرداری تهران، تصریح کرد: طرح ملی بازآفرینی شهری، طرح دولتی نیست بلکه برنامه آن، برنامه دولت دوازدهم است و دولت با دراختیار گذاشتن زمین، به اجرای این طرح کمک خواهد کرد.

رئیس جمهور با بیان اینکه بانک‌ها موظف هستند تسهیلات لازم را سریعاً در اختیار توسعه‌گر قرار دهد، گفت: براساس نامه‌ای که شهرداری و وزارت راه و شهرسازی به توسعه‌گر می‌دهد، بانک‌ها موظف هستند بلافاصله تسهیلات لازم را در اختیار وی قرار دهند.

برنامه ملی بازآفرینی شهری پایدار [9]

راهکارهای اجرایی برنامه ملی بازآفرینی شهری پایدار با هدف احیا، بهسازی و نوسازی بافت­ های فرسوده و ناکارآمد شهری در جلسه یکشنبه سی ام اردیبهشت 1397 هیئت وزیران به ریاست حجت­ الاسلام والمسلمین دکتر روحانی رییس جمهوری، مورد بررسی قرار گرفت.

برنامه ملی بازآفرینی شهری پایدار، شامل طرح‌های بازآفرینی شهری پایدار در محدوده اراضی دارای مالکیت خصوصی و اراضی دولتی است.

بر این اساس و به منظور تسریع در نوسازی بافت­ های فرسوده و ناکارآمد شهری، کلیه وزارتخانه ها و مؤسسات و شرکت­ های دولتی مکلف شدند نسبت به واگذاری رایگان اراضی در اختیار خود در محدوده­ ها و محلات دارای بافت فرسوده و ناکارآمد شهری به وزارت راه و شهرسازی اقدام کنند.

دولت جهت ایجاد مشوق ­های لازم برای تسهیل در فرآیند بازآفرینی شهری پایدار، کلیه دستگاه ­های عضو ستاد ملی بازآفرینی شهری پایدار را موظف کردحداقل 30 درصد از اعتبارات بودجه های سنواتی مربوط به فعالیت­ های خود در شهرها را به برنامه اجرایی بازآفرینی محدوده‌ها و محلات هدف، اختصاص دهند.

همچنین میزان سقف تسهیلات مشارکت مدنی دوره ساخت و ودیعه اسکان موقت در اراضی مشمول این طرح را در کلانشهرها به ازای هر واحد مسکونی تولید شده به ترتیب 500 میلیون و 200 میلیون ریال و در سایر شهرها نیز سقف تسهیلات یاد شده را به ترتیب 400 میلیون و 150 میلیون ریال تعیین کرد.

هیئت وزیران،بانک مرکزی را موظف کرد پس از تصویب شورای عالی پول و اعتبار، نسبت به فراهم کردن تمهیدات لازم جهت کاهش سود تسهیلات خرید مسکن (صندوق یکم) در بافت‌های فرسوده و ناکارآمد شهری از 8 درصد به 6 درصد و کاهش مدت سپرده‌گذاری از 6 ماه به 5 ماه اقدام نماید.

منابع :

· رابرتز، پیتر ؛ هیوسانک ، بازآفرینی شهری یک کتاب راهنما، ترجمه محمدسعید ایزدی و پیروز حناچی، تهران: مؤسسه‌ی انتشارات دانشگاه تهران، چاپ اول ، 1393

· برک پور، ناصر؛ اسدی، ایرج ، مدیریت و حکمروایی شهری، تهران: دانشگاه هنر، معاونت پژوهشی، چاپ اول، 1388

· حبیبی، کیومرث؛ پور احمد، احمد؛ مشکینی، ابوالفضل، بهسازی و نوسازی بافت های کهن شهری، انتشارات دانشگاه کردستان و سازمان عمران و بهسازی شهری، چاپ اول، 1386

· سیر تحول مفهوم شناسی بازآفرینی شهری به عنوان رویکردی نودر بافت های فرسوده شهری،پوراحمد،احمد؛ حبیبی، کیومرث؛کشاورز، مهناز ، فصلنامه مطالعات شهر ایرانی اسلامی ، 1389

· حبیبی، سید محسن؛ مقصودی، ملیحه، مرمت شهری، انتشارات دانشگاه تهران، چاپ ششم، ویرایش جدید

· دومین همایش بهسازی و بازآفرینی بافت های فرسوده و سکونتگاه های غیر رسمی ، تهیه و تنظیم: ایزدی، محمد سعید ، 21و 22 اردیبهشت ماه1389، شیراز ، سازمان نوسازی شهرداری تهران

· سند ملی راهبردی احیا، بهسازی و نوسازی و توانمندسازی بافت های فرسوده و ناکارآمد شهری ، مجموعه قوانین و مقررات بازآفرینی شهری پایدار ، 1393

· پایگاه اطلاع رسانی شرکت مادر تخصصی عمران و بهسازی شهری ایران (udrc.ir)

· پایگاه اطلاع رسانی دولت (dolat.ir)

· پایگاه اطلاع رسانی ریاست جمهوری (President.ir)

· پایگاه اطلاع رسانی دفتر هیئت دولت (Cabinetoffice.ir)

· پایگاه اطلاع رسانی بانک مسکن (Hibna.ir)



ارجاعات متنی

[2] - دومین همایش بهسازی و بازآفرینی بافت های فرسوده و سکونتگاه های غیر رسمی ، سازمان نوسازی شهرداری تهران

[3] - سند ملی راهبردی احیا، بهسازی و نوسازی و توانمندسازی بافت های فرسوده و ناکارآمد شهری

[4] -dolat.ir

[5] - hibna.ir

[6] -dolat.ir

[7] - dolat.ir

[8] - president.ir

[9] - cabinetoffice.ir


نظرات بینندگان
نام:
ایمیل:
* نظر: